Ben je leerling en lees je dit? Laat me weten: wat is jouw ervaring met ordeverstoringen? Hoe belemmeren ze jouw leren?
Iedereen die mij wel eens les heeft zien geven weet dat ik regelmatig achter in de klas sta. Meestal om iets uit te leggen, maar soms ook om te observeren. Zo ook afgelopen dinsdag.
De resultaten van de klas vielen tegen en na de les kwamen een aantal meiden naar me toe om dat even te bespreken. Er waren wat organisatorische dingen misgegaan, dus een mea culpa was op z’n plaats, maar ook de klassendynamiek werd even benoemd door een leerling. Ik vertelde dat het mij ook was opgevallen: ze komen niet in een staat van rust en concentratie om diep te focussen op datgene wat ze van me moeten doen. Ik omschreef het als een avond verplicht tiktokken: zit je net ergens in, komt er weer iets anders, en weer iets anders, en weer iets anders. Of vergelijk het met steeds wakker worden wanneer je net in slaap valt.
Tijdens het observeren focuste ik even op één leerling, om te zien in hoeverre hij de afleidende factor was in deze les. De hele klas was stil aan het werk, maar hij bleef op zoek naar iemand om contact mee te maken. De jongen naast hem haakte op een gegeven moment aan, en zij gingen weer de jongens daarachter afleiden. En toen moest het weer: “Jongens, even aan de slag”. De cirkel herhaalde zich weer. En weer. En weer.
Ditzelfde gedrag zag ik ook in een aantal jongens in een van mijn andere klassen en ook hier waren het de meiden die eronder lijden die dat even kwamen zeggen. “Ik had het al door” zei ik, “jullie ogen rollen net niet uit je hoofd”.
Onderweg naar huis realiseerde ik mij dat het best een interessante kwestie is: in hoeverre laten we een select aantal leerlingen het leren van de grote groep verpesten? Het gaat hier dan natuurlijk niet om de logische dingen (pubers blijven immers pubers) of een incidenteel moment dat het buiten regent en de sterren verkeerd staan. Het gaat bij mij om leerlingen die consequent de les verstoren, waardoor ritme onmogelijk is.
De directe oplossing? De leerling(en) verwijderen uit de les.
Toevallig kwam ik er in het weekend ook een TikTok over tegen. Deze docent schreeuwde letterlijk in zijn telefoon dat het verwijderen van de leerling de makkelijkste oplossing is voor zulke problemen en ik was het eigenlijk nog best wel met hem eens. Hoewel ik zelf altijd leerlingen bijna nooit uit mijn les stuur (ik ben laatst door eenleerling teringlijer genoemd en hij is er niet uitgestuurd; arme kind werd wel een voorbeeld), was ik er na het zien van deze video van overtuigd dat mijn eigen aanpak niet efficiënt is. En voordat coaches, pedagogen, ministers, en anderen boos naar de comments grijpen, lees even verder:
Lesgeven is mijn werk. Ik heb ervoor gestudeerd, ik vind het leuk om leerlingen iets te leren, en ik wil mijn leerlingen naar een hoger niveau tillen. Ik ga al 10 jaar lang elke dag met plezier naar m’n werk. Ik laat m’n gezin achter om het werk te gaan doen dat ik leuk vind terwijl ik mijn zoontje drie dagen niet zie. Mijn werk geeft mij energie, verlaagt stress, houdt me jong. Hoezo moet ik dan een gevecht aangaan met leerlingen die deze principes verpesten?
Nogmaals, het gaat hier om leerlingen die consequent de les verpesten. Dat zijn de leerlingen waarvan je liever wilt dat ze een dag ziek zijn omdat je iets leuks wilt doen met de klas. De leerlingen die je tegenkomt op de namenlijst en je dan denkt: “oh” en waar collega’s van zeggen “oef, heb jij die klas?”.
Mijn Britse collega had daarom echt een punt en zijn statement vindt kracht in de uitkomsten van onderzoek hiernaar. Verstoringen in de les hebben een significant direct én indirect effect op het verlies van leertijd van leerlingen (Kraft, 2021), zelf nadat de docent heeft ingegrepen (Kraft, 2021). Zulke verstoringen leiden daarnaast naar lagere cijfers (Marder, 2023; Burns 2021; Bäckström, 2021) en leerlingen ervaren er mentale stress van in de vorm van frustratie en een negatief effect op hun gevoel van veiligheid.
Recentelijk werd er hier ook nog over gepubliceerd. De NOS schreef vorig jaar dat Nederlandse klassen slecht scoren als het aankomt op gedrag en het rapport waarover geschreven (Agirdag, et al., 2025) wordt zet Nederland op plek 65 van de 81 bestudeerde landen.
Kraft (2021) beschrijft het gevoel wat ik probeer over te brengen het beste met de woorden “losing lesson momentum”. Je bent dan net lekker bezig, je ziet de meeste leerlingen leren, maar je hoort er tóch een zeggen: “ga je vanmiddag gym?”. Zo’n kleine verstoring haalt je uit dat momentum. Vergelijk het met het passeren van de 3 kilometer bij het hardlopen en dan bij 3500 meter moeten stoppen voor een stoplicht.
De oplossing is volgens mij best simpel: leerlingen die het leren van anderen consequent verstoren moeten het lokaal verlaten. Dit is al jaren mijn maatstaf en verklaart ook waarom de leerling uit jaar 2 niet verwijderd is. Voor mij weegt het collectief (de hele klas) zwaarder dan één individuele schavuit. Andersom geldt dan hetzelfde: de leerling is weer welkom als hij of zij weer wil leren.
Natuurlijk is dit allemaal wat kort door de bocht, en spelen context, de dag, het moment, de aard van de situatie, en de stand van de maan een rol. Ik ben ook zeker wel een groot voorstander van een herziening van het onderwijsconcept wat vraagt dat leerlingen acht of negen uur achter elkaar stil moeten zitten. Het is ook van belang wat er daarna gebeurt: als ik je vaker eruit moest sturen ben je sowieso niet meer welkom in m’n les en ga je maar ergens anders zitten werken – je kiest er immers zelf voor om het leren van anderen te verstoren en ik wil lesgeven aan mensen die wel iets willen leren. Voor dit soort leerlingen moet het wel duidelijk zijn wat de norm is en moeten ze, eventueel in een MOL gesprek, aangeven wat ze op school komen halen. En ook deze leerlingen verdienen, volledig in de leer van de Heer, een extra kans op verbetering.
Ik leer mijn leerlingen dat ze nooit in de conclusie een nieuw idee moeten introduceren, maar ik doe het toch: als we in Nederland een cultuur kunnen creëren op scholen waar voornamelijk leerlingen zitten die niet het leren van anderen verpesten, kunnen we het werk weer leuker maken voor mensen die het overwegen, en vermindert het lerarentekort (zie ook Agirdag et al. (2025) voor het effect op het lerarentekort). Hoe we dat doen vergt een aanpak van het volledige (dynamische) systeem wat om het onderwijs, de school, het klaslokaal, en leerlingen heen hangt.
We willen leerlingen iets leren. Ik wil mijn havo- en vwo-bovenbouwklassen tillen naar een hoger niveau zodat ze goed presteren op hun examens en wat erna komt. Al met al heeft mijn Britse collega dus gelijk. Misschien die jongen ook. Het is ook wel teringlijkerig gedrag om hem niet op zijn laptop te laten als hij niet naar mij luistert. Awkward.
Agirdag, O., Bennett, T & Guerin, L.J.F. (2024). Gedrag in Crisis. De omvang van het probleem en de effecten op leerlingen en docenten. Academica University of Applied Sciences, Amsterdam.
Burns, E. C., Martin, A. J., Collie, R., & Mainhard, T. (2021). Perceived classroom disruption undermines the positive educational effects of perceived need-supportive teaching in science. Learning and Instruction, 75, 101498. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2021.101498
Bäckström, P. (2021). School Composition, Disruptive Classroom Behaviour and Student Results: A Study of Mechanisms of Peer Effects. Nordic Studies in Education, 41 (2), 167-184. https://doi.org/10.23865/nse.v41.2965
Marder, J., Thiel, F., & Göllner, R. (2023). Classroom management and students' mathematics achievement: The role of students’ disruptive behavior and teacher classroom management. Learning and Instruction. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2023.101746
Kraft, M., & Monti-Nussbaum, M. (2021). The Big Problem With Little Interruptions to Classroom Learning. AERA Open, 7. https://doi.org/10.1177/23328584211028856
Kalex legt uit waarom een leerling verwijderen de beste optie is soms. Taal is niet geheel mijn keuze. Inhoud is volledig zijn eigen.