De ongemakkelijke positie van de CITO Kijk- en Luistertoets

Je zou het bijna niet denken, maar een door ChatGPT gemaakte foto van een luistertoets setting.

Deze week was het veld weer in rep en roer: het was de week van de CITO Kijk- en Luistertoets. Hét moment waarop we de luistervaardigheid van onze examenkandidaten toetsen. Niks mis mee, natuurlijk. Maar wanneer het aankomt op de KLV’s in eerdere jaren, vind ik het wat ongemakkelijk.

De toets zelf
De kwaliteit van de CITO KLV is, in mijn professionele ervaring, prima. Kan ook niet anders: CITO heeft toetsen maken in de core, en doet het ook al zo lang als school bestaat lijkt het haast. Het zijn ook kundige mensen (ik heb ze ontmoet, zelfs de stem). De BV CITO, die de KLV toetsen maakt, verdient geen geld aan de KLV's - ook niet uit de samenwerking met Woots - en gebruikt hun inkomsten voor het betalen van de licentiekosten voor het gebruik van de materialen. 

Wat toetst de toets?
Nu het ongemakkelijke: waar plaats je de CITO KLV in de klassen vóór het eindexamenjaar? 

Het eindexamenjaar heeft als doel afsluiten. Alles wat onderdeel is van een schoolexamen (SE) wat voorkomt in het PTA (Programma van Toetsing en Afsluiting) heeft ook dat als doel. Je wilt toetsen of je leerlingen beheersen wat de eindterm van ze verwacht. Bij talen zijn SE's ook middelen om de vaardigheden de toetsen die niet op het eindexamen getoetst worden. Daarom is het bijvoorbeeld niet toegestaan om in het SE leesvaardigheid te toetsen, want dat wordt ook getoetst op het eindexamen en dat zou leesvaardigheid een veel te groot onderdeel maken van het examendossier. 

Deze informatie is belangrijk, want de KLV wordt ook op die manier gemaakt: het is een *afsluitende* toets om te kijken of de leerlingen op het niveau zitten waar ze in het eindexamenjaar moeten zijn voor luistervaardigheid. 

VWO 5 in .... november?
Met dat in gedachte schuurt het bij mij dat op veel scholen de toets in de niet-examenklassen al wordt afgenomen in november of februari als summatieve toets. Een toets die gemaakt is om te meten waar je aan het einde bent gaan we inzetten om halverwege te meten waar je aan het einde bent. Vooral met de opkomst van het 'minder toetsen' zijn er scholen waar de KLV slechts één keer wordt afgenomen als summatieve toets. Zou je dit aan het einde van het schooljaar doen dan is dat heel logisch. Daarmee meet je het niveau van de leerling aan het einde van een jaar Engels. Maar doe je dat in november of februari summatief, zonder er in juni weer naar te kijken, krijg je een vertekend beeld. Het is een beetje als je rijexamen doen na 3 lessen wetende dat je nog 45 lessen te gaan hebt en dan verbaasd zijn dat je zakt. 

Oefenen met luistervaardigheid. Pak Woots er maar bij.
Dan het tweede wat gek is: oefenen. Ik ben uitgesproken tegen het oefenen met eindexamens in de reguliere les omdat het geen lesmateriaal is en diezelfde overtuiging voel ik bij de KLV. Tuurlijk, het maken van een oefentoets is nuttig en schept een verwachting van hoe de toets eruit ziet en hoe een programma als Woots werkt. Maar moet je wekelijks dat gaan doen onder de mom van we 'oefenen met luistervaardigheid'? Ik denk het niet. 

Op deze wijze werken aan 'luistervaardigheid' is ad hoc. De focus ligt dan enorm op het oefenen met CITO KLV vragen, maar niet op het vergroten van de algemene luistervaardigheid. Wat je wel goed doet is het oefenen met het beantwoorden van CITO vragen, net als bij het eindeloos oefenen met eindexamens.

Taal leer je als geheel. De toets is een toets.
Ik geloof heel erg dat de wijze waarop sommige scholen met toetsen omgaan verkeerd is. Zoals ik al wel vaker heb geschreven is het idee dat je "deze periode met X" bezig gaat de verkeerde aanpak. Hoezo werken we één periode aan leesvaardigheid en één periode aan luistervaardigheid? Een taal leer je als geheel. Alle vaardigheden moeten áltijd aan bot komen. Je moet elke periode bezig met schrijven, lezen, spreken, en luisteren. Niet alleen tussen september en november luisteren omdat je in november een luistertoets doet.

We moeten dus af van de KLV als doel in de niet-examenklassen. CITO toetsen (examens en KLV's) zijn goede toetsen. Het mooie van de 'algemeenheid' van deze toetsen is dat je ze ook zo kunt inzetten. Ze kunnen boven je programma hangen als toets en ingezet worden om te meten. Zo bestaat mijn 'droomcurriculum' uit een aantal meetmomenten die zowel formatief als summatief zijn. Doe in september en januari een formatieve KLV en in juni een afsluitende summatieve KLV. Doe hetzelfde met leesvaardigheid. Laat je leerlingen bezig zijn met taal: laat ze schrijven op verschillende manieren, stel ze bloot aan zo veel mogelijk content, en laat ze zo veel mogelijk spreken. Bewaar de toetsen voor de vocabulaire en voor de afsluitende metingen.